Lỗi phát âm người Việt hay mắc
← Về trang tra từTám lỗi và cách sửa
Vì sao tám lỗi này lặp lại ở gần như mọi người học Việt Nam
Không phải vì người Việt kém tiếng Anh. Phần lớn lỗi dưới đây là thói quen đúng của tiếng Việt bị mang sang nhầm chỗ. Miệng bạn đã được huấn luyện suốt hàng chục năm cho một hệ thống âm thanh khác, và nó làm đúng việc của nó.
Nghĩa là: sửa được. Nhưng phải sửa bằng cách đổi chỗ đặt lưỡi và môi, không phải bằng cách nghe thêm nhiều hơn. Mỗi mục dưới đây nói rõ tại sao lỗi xảy ra và đặt miệng thế nào để hết.
Lỗi 1 — Nuốt âm cuối
Vì sao: Đây là lỗi số một, và cũng là lỗi gây khó hiểu nhất. Tiếng Việt có phụ âm cuối nhưng không bật ra: khi bạn nói "tốt", lưỡi chạm lợi rồi dừng lại ở đó, hơi không thoát. Tiếng Anh thì bắt buộc bật âm cuối thành tiếng nghe được. Không bật, mọi từ khác nhau ở đuôi đều dồn thành một.
Sửa: Đọc chậm, cố ý đẩy thêm một hơi nhỏ ra sau phụ âm cuối. Đặt lòng bàn tay trước miệng — bạn phải cảm thấy luồng hơi chạm tay. Luyện từng cặp từ chỉ khác nhau ở đuôi cho đến khi chính bạn nghe ra được khác biệt.
Lỗi 2 — Chèn nguyên âm vào cụm phụ âm
Vì sao: Tiếng Việt không có cụm phụ âm — mỗi tiếng chỉ có một phụ âm đầu. Gặp từ tiếng Anh bắt đầu bằng hai, ba phụ âm liền, phản xạ của người Việt là chèn thêm nguyên âm cho dễ đọc: "sờ-tơ-rít" thay vì một âm tiết duy nhất. Một từ một âm tiết bỗng thành ba tiếng.
Sửa: Phát các phụ âm sát nhau, không cho môi hay lưỡi nghỉ giữa chừng. Cách tập hiệu quả: đọc ngược từ cuối lên — đọc phần vần trước cho chắc, rồi thêm dần từng phụ âm vào trước nó, mỗi lần chỉ thêm một.
Lỗi 3 — Đọc "th" thành "t" hoặc "đ"
Vì sao: Tiếng Việt hoàn toàn không có âm này, nên não tự thay bằng âm gần nhất đã biết. Nhưng "th" tiếng Anh không nằm ở lợi như "t" — nó nằm ở chỗ khác hẳn: đầu lưỡi phải chạm hoặc thò ra giữa hai hàm răng.
Sửa: Cắn hờ đầu lưỡi giữa hai hàm răng rồi thổi hơi qua. Cảm giác đầu tiên sẽ rất kỳ và bạn sẽ muốn rụt lưỡi lại — đừng. Luyện trước gương cho đến khi thấy được đầu lưỡi. Lưu ý có hai biến thể: một biến thể chỉ có hơi, một biến thể có rung thanh quản; đặt tay lên cổ họng để phân biệt.
Lỗi 4 — Bỏ âm /r/ và đọc /r/ như "r" tiếng Việt
Vì sao: Hai lỗi ngược chiều nhau. Một là bỏ hẳn âm /r/ ở cuối vần. Hai là đọc /r/ đầu từ bằng "r" tiếng Việt — đầu lưỡi rung chạm lợi. Âm /r/ tiếng Anh thì lưỡi KHÔNG chạm vào đâu cả: nó cong lên và lùi về sau, đồng thời môi chu ra.
Sửa: Chu môi trước như sắp huýt sáo, rồi mới cong lưỡi lên mà không cho chạm vòm miệng. Nếu bạn nghe thấy tiếng rung ở đầu lưỡi thì lưỡi đang chạm — hạ xuống. Giọng Anh-Mỹ giữ /r/ cuối vần rõ, giọng Anh-Anh thường bỏ; chọn một giọng rồi theo cho nhất quán.
Lỗi 5 — Không phân biệt nguyên âm dài và ngắn
Vì sao: Tiếng Việt phân biệt nguyên âm bằng chất lượng âm ("a" khác "ơ"), ít khi bằng độ dài. Tiếng Anh dùng cả hai, và nhiều cặp từ chỉ khác nhau ở chỗ đó. Người Việt thường đọc cả hai thành một âm trung bình — nghe ra thành từ thứ ba không tồn tại.
Sửa: Nguyên âm dài không chỉ dài hơn: khẩu hình cũng căng hơn và môi dẹt hơn. Luyện bằng cách kéo dài quá mức cần thiết lúc đầu, rồi rút ngắn dần về mức tự nhiên. Ghi âm lại và nghe — tai bạn bắt được khác biệt trước khi miệng làm được.
Lỗi 6 — Đặt sai trọng âm
Vì sao: Tiếng Việt không có trọng âm từ — mọi tiếng nặng ngang nhau, khác biệt nằm ở dấu thanh. Tiếng Anh thì trong mỗi từ có đúng một âm tiết được đọc mạnh và dài hơn hẳn, phần còn lại bị nuốt nhẹ đi. Đặt sai chỗ nhấn gây hiểu nhầm nhiều hơn là phát âm sai một phụ âm.
Sửa: Với từ dài, tìm âm tiết nhấn trước rồi mới ghép cả từ. Đọc âm tiết nhấn to và dài gấp đôi bạn nghĩ là đủ, các âm tiết còn lại đọc nhẹ và nhanh. Nhiều từ đổi trọng âm là đổi luôn từ loại — danh từ nhấn đầu, động từ nhấn sau.
Lỗi 7 — Rải dấu thanh tiếng Việt lên từ tiếng Anh
Vì sao: Sáu dấu thanh là phản xạ ăn sâu nhất của người Việt. Nói tiếng Anh, chúng tự động bò vào: từ được đọc lên bổng xuống trầm theo nhạc tính tiếng Việt. Từng từ có thể không sai, nhưng cả câu nghe rất lạ tai và người bản xứ phải căng ra mới hiểu.
Sửa: Giữ giọng phẳng hơn bạn tưởng. Tiếng Anh về cơ bản chỉ cần đến ba thanh — huyền, ngang và nặng; sắc rất hiếm, hỏi và ngã gần như không có. Ghi âm một câu rồi nghe lại: nếu nó nghe "có nhạc" như tiếng Việt thì bạn đang mang thanh điệu sang.
Lỗi 8 — Tách từ nhiều âm tiết thành nhiều tiếng rời
Vì sao: Hệ quả trực tiếp của việc tiếng Việt là ngôn ngữ đơn âm. Mỗi tiếng phát ra rồi dừng. Từ tiếng Anh ba âm tiết bị đọc thành ba tiếng độc lập, có khoảng nghỉ ở giữa — người nghe tưởng ba từ khác nhau.
Sửa: Luyện từng âm tiết cho chuẩn, rồi nối lại mà không đóng hơi giữa chừng — một luồng hơi liền mạch từ đầu đến cuối từ. Làm thật chậm trước, giữ liền mạch, rồi mới tăng tốc. Nhanh mà rời vẫn là sai.
Sửa theo thứ tự nào
Đừng sửa cả tám cùng lúc. Theo mức độ ảnh hưởng tới việc người khác hiểu bạn, thứ tự đáng làm là: lỗi 1 (âm cuối) → lỗi 6 (trọng âm) → lỗi 2 (cụm phụ âm) → phần còn lại. Hai lỗi đầu chiếm phần lớn khoảng cách giữa “nói mà người ta phải hỏi lại” và “nói là người ta hiểu”.
Mỗi lỗi, chọn bốn từ ở trên, luyện theo quy trình bốn bước trong hai tuần trước khi chuyển sang lỗi tiếp theo. Muốn biết từ đang luyện dùng vị trí khẩu hình nào, tra khẩu hình hoặc gõ thẳng từ đó vào công cụ tra.