Tra khẩu hình

Đọc phần này thế nào

Mỗi mục dưới đây nói hai điều: môi và lưỡi đặt thế nào, và vị trí đó gần với âm tiếng Việt nào bạn đã biết. Chỗ gần nhất trong tiếng Việt là điểm xuất phát — không phải đích đến.

ĐNN — Điểm ngôn ngữ

Đầu lưỡi đưa lên chạm vào lợi ngay sau chân răng cửa trên, chặn luồng hơi lại rồi thả ra. Hàm gần khép, môi thả lỏng tự nhiên, không tròn cũng không dẹt.

So với tiếng Việt: Gần giống chỗ đặt lưỡi khi bạn nói "ta" hay "na" trong tiếng Việt. Khác biệt duy nhất mà cũng quan trọng nhất: tiếng Anh thả lưỡi ra dứt khoát và có hơi bật theo, tiếng Việt thì giữ nguyên rồi dừng.

HM — Hai môi

Hai môi khép lại chạm nhau, chặn hoàn toàn luồng hơi, rồi mở bật ra. Lưỡi không tham gia — nó nằm yên ở đáy miệng.

So với tiếng Việt: Đúng chỗ đặt môi khi bạn nói "ba" hay "má". Người Việt gần như không sai vị trí này, nhưng hay quên bật hơi khi nó nằm ở cuối từ.

HTMD — Hàm trên môi dưới

Răng cửa hàm trên đặt nhẹ lên môi dưới, để chừa một khe hẹp cho hơi lách qua. Hơi thoát ra liên tục chứ không bị chặn hẳn rồi bật.

So với tiếng Việt: Giống chỗ đặt khi bạn nói "phở". Cái người Việt hay thiếu là sự liên tục: âm này kéo dài được, không phải phát ra một phát rồi hết.

TM — Tròn môi

Môi tròn lại thành hình chữ O nhưng không đẩy ra trước, hàm hạ vừa phải, lưỡi lùi về sau và nâng phần gốc lên. Khoang miệng phía trong mở rộng.

So với tiếng Việt: Gần với khẩu hình khi bạn nói "o" hoặc "ô". Lỗi hay gặp là tròn môi chưa đủ — tròn nửa vời làm âm trôi về phía "ơ".

CM — Chu môi

Môi chu hẳn ra trước như sắp huýt sáo, khe môi thu nhỏ lại. Khác với tròn môi ở chỗ môi ĐẨY RA, không chỉ tròn tại chỗ.

So với tiếng Việt: Tiếng Việt gần nhất là khi bạn nói "u" kéo dài. Đây là vị trí người Việt hay bỏ qua nhất vì tiếng Việt ít khi cần chu môi mạnh đến vậy — và bỏ qua nó là lý do âm nghe "nhạt".

R — Rỗng

Khoang miệng mở rỗng, lưỡi hạ thấp và không chạm vào đâu cả, hơi đi thẳng từ họng ra ngoài mà gần như không bị cản. Điểm tạo âm nằm sâu phía trong, không phải ở môi hay đầu lưỡi.

So với tiếng Việt: Giống lúc bạn há miệng nói "a" hay bật âm "kh" trong "không". Vì không có gì chạm nhau nên khó tự kiểm tra — hãy dựa vào âm thanh và cảm giác rung ở họng.

CL — Cong lưỡi

Thân lưỡi cong lên và lùi về phía sau, đầu lưỡi hướng lên vòm miệng nhưng KHÔNG chạm vào. Môi thường hơi chu ra cùng lúc.

So với tiếng Việt: Tiếng Việt không có vị trí này. Phản xạ của người Việt là rung đầu lưỡi chạm lợi như khi nói "ra" — sai hẳn. Nếu bạn nghe thấy tiếng rung ở đầu lưỡi thì lưỡi đang chạm; hạ xuống và cong lại.

LL — Lè lưỡi

Đầu lưỡi thò ra hoặc chạm nhẹ vào mép dưới của răng cửa trên, nằm giữa hai hàm răng, rồi thổi hơi qua khe đó.

So với tiếng Việt: Tiếng Việt hoàn toàn không có. Não sẽ tự thay bằng "t" hoặc "đ" vì đó là âm gần nhất nó biết. Luyện trước gương: nếu không thấy được đầu lưỡi thì bạn chưa làm đúng.

Luyện thế nào cho vào

Luyện trước gương, và dùng cả ba giác quan cùng lúc: mắt nhìn khẩu hình, tay chạm vào cổ họng hoặc đặt trước miệng để cảm luồng hơi, tai nghe chính âm mình phát ra. Đọc thầm trong đầu không luyện được cơ nào.

Ba vị trí người Việt cần tập nhiều nhất là LL (lè lưỡi) và CL (cong lưỡi) — tiếng Việt không có — cùng CM (chu môi), thứ tiếng Việt có nhưng làm nhẹ hơn nhiều.